Résumé
L’article présente un aspect actuel du vocabulaire du roumain, à savoir la situation des soviétismes dans la langue contemporaine. Les soviétismes sont des mots ou des syntagmes empruntés au russe dans la période de la domination de l’URSS sur l’Europe de l’est (1945-1989). Les emprunts reflètent des concepts importants l’idéologie communiste de type soviétique dans l’économie, la culture, la politique et la propagande de l’époque. Par rapport aux autres langues romanes, le roumain a reçu un nombre beaucoup plus grand de soviétismes, en principal à cause du fait que la Roumanie a été le seul pays de la Romania qui a fait partie du « camp du socialisme ». L’emploi de termes qui impliquaient une attitude critique envers la dictature communiste (samizdat ‘samizdat’, aparatcic ‘apparatchik’, gulag ‘goulag’, etc.) étaient interdits tant dans l’URSS qu’en Roumanie, mais ils sont entrés en russe et en roumain grâce aux émissions des radios occidentales, surtout de Radio Free Europe/Radio Liberty. Avec peu d’exceptions, la plupart des soviétismes ne s’emploient plus en roumain.
Mots clé : (histoire des) Soviétismes, Antisoviétismes, doublure lexicale, changement sémantique
Sovietism in Romanian and in the Romance languages
Abstract
The article focuses on the fate of Sovietisms in modern Romanian, i.e. the situation of words or phrases borrowed from Russian during Soviet control over Eastern Europe (1945–1989). The borrowings reflect relevant concepts of Soviet-Communist economics, culture, politics, and propaganda. Romanian received the most significant number of Sovietisms of all Romance languages, mainly because of its close political relationship with the URSS. The use of terms that implicated a critical attitude towards the Soviet-Communist dictatorship (samizdat ‘samizdat’, aparatcic ‘apparatchik’, gulag ‘goulag’, etc.) was forbidden both in the URSS and in socialist Romania. Still, they passed into Russian and Romanian through Western radio broadcasts, mainly Radio Free Europe/Radio Liberty. Today, most of those Sovietisms are no longer in use in Romanian.
Keywords: (history of) Sovietisms, anti-Sovietisms, lexical doubling, semantic shift
Sovietismele în română şi în limbile romanice
Rezumat
Articolul prezintă un aspect al vocabularului limbii române actuale, și anume situația sovietismelor în româna contemporană. Sovietismele sunt cuvinte sau sintagme împrumutate din limba rusă în perioada în care URSS a dominat țările Europei de est (1945-1989). Împrumuturile reflectă concepte importante ale ideologiei comuniste de tip sovietic în economie, cultură, politică, sau propaganda epocii. Față de celelalte limbi romanice, româna a împrumutat un număr mult mai mare de sovietisme, mai ales din cauza faptului că România a fost singura țară din Romania care a făcut parte din așa numitul „lagăr al socialismului”. Folosirea unor termeni care implicau o atitudine critică față de dictatura comunistă (samizdat, aparatcic, gulag, etc.) erau interzise atât în URSS cât și în România, dar au intrat atât în rusă cât și în română datorită emisiunilor unor radiouri occidentale ca Europa Liberă/Liberty. Cu puține excepții, sovietismele nu mai sunt folosite în româna contemporană.
Cuvinte cheie
Sovietisme şi istoria lor, antisovietisme, dublete lexicale, schimbări semantice